แผนการสอนรายคาบ 

เรื่อง หลักการสอนนาฏศิลป์ไทยให้แก่เด็กช่วงชั้นที่  ๓ 

จุดประสงค์ของการสอน 

           ๑.  อธิบายประวัติความเป็นมา ลักษณะและรูปแบบการแสดง  การแต่งกาย  ความหมายของเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหารและฟ้อนลาวแพน

           ๒.  ปฏิบัติทักษะเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหาร  และฟ้อนลาวแพน

           ๓.  บอกการใช้ภาษานาฏศิลป์ในความหมายต่างๆ อย่างมีสุนทรียะ

รายการสอน 

           ๑.  ประวัติความเป็นมา ลักษณะและรูปแบบการแสดง  การแต่งกาย  และความหมายของเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหาร  และฟ้อนลาวแพน

           ๒.  ปฏิบัติทักษะการร้องและรำเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหาร  และฟ้อนลาวแพน

           ๓.  สุนทรียะของภาษานาฏศิลป์

วัสดุและอุปกรณ์ หรือสื่อประกอบการสอน 

            Power Point  ประวัติความเป็นมา ลักษณะและรูปแบบการแสดง  การแต่งกาย  และความหมายของเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหาร  และฟ้อนลาวแพน

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 

           ๑.  นักเรียนบอกประวัติความเป็นมา  ลักษณะและรูปแบบการแสดงการแต่งกายและความหมายของเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหาร  และฟ้อนลาวแพน

           ๒.  นักเรียนปฏิบัติการร้องและรำเพลงแม่บทเล็ก  ระบำกฤดาภินิหาร  และฟ้อนลาวแพน

           ๓.  นักเรียนใช้ภาษานาฏศิลป์ด้วยความเข้าใจและมีทักษะ

 เพลงแม่บทเล็ก 

ลำดับขั้นการสอน 

           ๑.  ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน 

                   โดยการกล่าวถึงรำมาตรฐาน

           ๒.  ขั้นสอน 

                    โดยอธิบายประวัติความเป็นมา ลักษณะและรูปแบบการแสดง  การแต่งกาย   เครื่องดนตรี  เนื้อร้องทำนองเพลงท่ารำ  และโอกาสที่ใช้แสดงเพลงแม่บทเล็ก

ประวัติความเป็นมา

            เพลงแม่บทเล็ก  เป็นการแสดงชุดหนึ่งในบทละครเรื่องรามเกียรติ์   พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๑  ตอนนารายณ์ปราบนนทุก มีท่ารำ ๑๘ ท่า  แต่ละท่าจะมีชื่อเรียก เช่น  เทพนม  ปฐม  พรหมสี่หน้าเป็นต้น  ดังนั้นรำแม่บทเล็กก็จักเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า  “แม่บทนางนารายณ์”  ซึ่งมีลีลาท่ารำที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา

ลักษณะและรูปแบบการแสดง

            ลักษณะการรำเป็นการรำทำบท  คือรำตามชื่อท่าในบทร้อง  แล้วเรียกชื่อท่าต่างๆ ตามบทว่ารำแม่บท  สาเหตุที่เรียกว่า “ แม่บท” เนื่องจาก ท่ารำในแต่ละท่าตามบทร้องนี้เป็นตำราการฟ้อนรำ  สำหรับนักเรียนที่ฝึกหัดรำเพลงช้าเพลงเร็วแล้วจะได้ฝึกหัดรำเพลงแม่บทตั้งแต่ต้นจนจบ  เพื่อให้คล่องแคล่วและชำนาญ  นอกจากนี้การรำแม่บทจะเป็นชุดที่ตัวละครเอกเช่น  นายโรง ตัวนางของคณะละครจะออกมารำ พระ  ๑  คน  นาง  ๑  คน  เพื่ออวดฝีมือให้ดูเป็นแบบฉบับ  ตัวละครที่รำแม่บทได้ถูกต้องและสวยงามและเชื่อมท่าได้อย่างละเมียดละไมก็จะได้รับการยกย่องว่าเป็นศิลปินผู้มีฝีมือเอกเพลงแม่บทเล็กเป็นการรำแม่บทอย่างย่อ  ดังนั้นท่ารำแม่บทเล็กแต่ละท่ามีชื่อเรียก   มีลีลา  ท่ารำที่วิจิตรงดงามและสื่อความหมายในท่ารำได้หลากหลาย ท่ารำจึงเป็นการใช้ภาษาที่วิจิตรงดงามหรือเรียกว่า “ภาษานาฏศิลป์” นั่นเอง

การแต่งกาย

            เพลงแม่บทเล็กจะแต่งกายยืนเครื่องพระ นาง ประกอบด้วยเครื่องแต่งกายดังนี้

รูปการแต่งกายยืนเครื่องพระ ดูจาก CD-ROM

การแต่งกายแบบยืนพระ มีดังนี้

           -  กำไลเท้า

           -  ห้อยข้างหรือเจียระบาด

           -  สนับเพลา

           -  ผ้านุ่งหรือภูษา

           -  ห้อยหน้าหรือชายไหว

           -  เสื้อหรือฉลององค์แขนยาว

           -  รัดสะเอวหรือรัดองค์

           -  เข็มขัดและปั้นเหน่ง

           -  กรองคอ

           -  อินทรธนู

           -  ทับทรวง

           -  พาหุรัด

           -  สังวาล

           -  ตาบทิศ

           -  ชฎา

           -  ดอกไม้เพชร

           -  จอนหู

           -  ดอกไม้ทัด  (ด้านขวา)

           -  อุบะ

           -  ธำมรงค์หรือแหวน

           -  ทองกรหรือกำไรแผง

           -  แหวนรอบ

           -  ปะวะหล่ำ

รูปการแต่งกายยืนพระนาง ดูจาก CD-ROM

การแต่งกายแบบยืนนางมีดังนี้

           -  กำไลเท้า

           -  เสื้อในนาง แล้วสวมสะอิ้ง (สร้อยตัว)

           -  ผ้านุ่งนางหรือภูษา

           -  เข็มขัดและปั้นเหน่ง

           -  ผ้าห่มนาง

           -  นวมนางหรือกรองคอ

           -  จี้นางหรือตาบทับ

           -  พาหุรัด

           -  แหวนรอบ

           -  ปะวะหล่ำ

           -  กำไลตะขาบ

           -  ทองกร

           -  ธำมรงค์หรือแหวน

           -  มงกุฏกษัตริย์

           -  ดอกไม้ทัด  ( ด้านซ้าย )

           -  อุบะ

เครื่องดนตรี

           เครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลงประกอบรำแม่บทเล็กคือวงปี่พาทย์เครื่องห้า ประกอบด้วยปี่ใน  ระนาดเอก   ฆ้องวงใหญ่ กลองทัด  ตะโพนและฉิ่ง

รูปวงปี่พาทย์เครื่องห้าดูจาก CD-ROM

เนื้อร้องและทำนองเพลง

ปี่พาทย์ทำเพลงรัว

                                                                  เพลงชมตลาด

                                  เทพนมปฐมพรหมสี่หน้า                    สอดสร้อยมาลาเฉิดฉิน

                     ทั้งกวางเดินดงหงส์บิน                                    กินรินเลียบถ้ำอำไพ (รับ)

                     อีกช้านางนอนภมรเคล้า                                  แขกเต้าผาลาเพียงไหล่

                     เมขลาโยนแก้วแววไว                                     มยุเรศฟ้อนในนภาพร (รับ)

                     ยอดตองต้องลมพรหมนิมิต                               อีกทั้งพิสมัยเรียงหมอน

                     ย้ายท่ามัจฉาชมสาคร                                      พระสี่กรขว้างจักรฤทธิ์รงค์ (รับ)

                                                             ปี่พาทย์ทำเพลงเร็ว ลา

 

โน๊ตเพลงรำแม่บทเล็ก โดย นายชุมพล ปัญจะ

-  -  -  -

-  -  -  รํ

-  -  -  ล

-  ท  -  รํ

-  -  -  มํ

ซํ  มํ  รํ ท

ล ซ  -  ล

 

-  ท  ร  ม

-  ซ  -  ล

-  ท  -  ล

-  ซ  -  ม

-  -  -  ร

-  -  -  ม

-  ซ  -  ล

 

-  -  -  ม

-  ซ  ซ  ซ

-  -  -  ล

ท  ล  ซ  ม

-  -  -  ร

-  -  -  รํ

ดํ  ล  -  ซ

 

-  -  -  ล

ดํ  ล  ซ  ฟ

-  -  -  ร

ด  ร  ฟ  ซ

-  -  -  ล

ดํ  ล  ซ  ฟ

-  ซ  -  ล

 

-  -  -  -

-  ฟ  - ซ

-  ล  -  ซ

-  ฟ  ฟ  ฟ

-  -  -  ร

-  ล  ซ  ฟ

-  ร  -  ฟ

 

 

ท่ารำ

           -   ฝึกหัดร้องเพลงชมตลาด  ( เพลงแม่บทเล็ก ) ตามครูทีละวรรค  ตั้งแต่ต้นจนจบ

           -   ฝึกหัดท่ารำทีละวรรคตั้งแต่ต้นจนจบ  โดยครูนำหน้าให้นักเรียนรำตั้งแต่ต้นจนจบ

           -   วิเคราะห์ท่ารำแต่ละท่าตามบทร้อง  โดยให้แต่ละคนร่วมกันรำตามบทร้องในวรรคนั้นๆ พร้อมบอกความหมายท่า

การปฏิบัติท่ารำตามลำดับขั้นการสอน ดู ต่อจาก CD-ROM

โอกาสที่ใช้แสดง

            รำแม่บทเล็กใช้แสดงได้ ๒ โอกาสคือ

                      ๑.  การรำประกอบการแสดงโขนเรื่องรามเกียรติ์ ตอนนารายณ์ปราบนนทุก  ดังนั้นจึงเรียกเพลงแม่บทเล็กว่าแม่บทนางนารายณ์

                      ๒.  เป็นระบำเบ็ดเตล็ดที่ใช้แสดงในโอกาสทั่วไป

           ๓.  ขั้นสรุปและทบทวน

                      ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายประวัติความเป็นมา การแต่งกายและลักษณะการรำทำบทและ

เชื่อมท่าในท่ารับแล้วให้ร้องและรำเองทีละกลุ่ม

           ๔.  ขั้นวัดผล

                     ให้นักเรียนออกมาอภิปรายในเรื่องประวัติความเป็นมา การแต่งกายลักษณะการรำแล้วร้องและรำแม่บทเล็กทีละกลุ่ม

edit @ 11 Mar 2012 19:10:21 by rochana

Comment

Comment:

Tweet