ระบำเทพบันเทิง

ลำดับขั้นการสอน

           ๑.  ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน

                        โดยการกล่าวถึงระบำกฤดาภินิหาร  ซึ่งเป็นระบำมาตรฐานตามแบบแผนนาฏศิลป์ไทย

           ๒.  ขั้นสอน

                       โดยอธิบายประวัติความเป็นมา  ลักษณะและรูปแบบการแสดง การแต่งกาย เครื่องดนตรี เนื้อร้องและทำนองเพลง ท่ารำ  และโอกาสที่ใช้แสดงระบำเทพบันเทิง

ประวัติความเป็นมา

           ระบำเทพบันเทิง  เป็นการแสดงประเภทระบำมาตรฐาน  ซึ่งกรมศิลปากรได้ปรับปรุงขึ้นใช้เป็นระบำของเทพบุตรนางฟ้าฟ้อนรำบำเรอองค์ปะตาระกาหลาในละครในเรื่องอิเหนา ตอนลมหอบ  ได้นำออกแสดงแก่ประชาชน ณ โรงเรียนละครศิลปากร เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๙๙  ผู้ประพันธ์บทร้อง  และปรับปรุงทำนองเพลงแขกเชิญเจ้ากับเพลงยะวาเร็วคือนายมนตรี ตราโมท ผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย กรมศิลปากร

ลักษณะและรูปแบบการแสดง

           ระบำเทพบันเทิง   เป็นระบำมาตรฐานชุดหนึ่ง  ในละครในเรื่องอิเหนาตอนลมหอบ  ซึ่งเป็นระบำของเทพบุตรนางฟ้าฟ้อนรำ เพื่อบวงสรวงองค์ปะตาระกาหลา มีลักษณะรูปแบบการแสดงได้ ๒  แบบคือ

                        ๑.  เป็นการแสดงชุดเป็นตอนในละครในเรื่องอิเหนา ตอนลมหอบ

                        ๒.  เป็นระบำมาตรฐาน คู่พระ นาง ที่แสดงในงานมงคลทั่วไป

การแต่งกาย

           ระบำเทพบันเทิงแต่งกายยืนเครื่องพระ นาง   เนื่องจากเป็นบทบาทของเทวดานางฟ้า มาฟ้อนรำเพื่อบวงสรวงองค์ปะตาระกาหลา มีเครื่องแต่งกายดังนี้

รูปการแต่งการยืนเครื่องพระ ดูจาก CD-ROM

การแต่งกายแบบยืนเครื่องพระ มีดังนี้

                -  กำไลเท้า

                -  ห้อยข้างหรือเจียระบาด

                -  สนับเพลา

                -  ผ้านุ่งหรือภูษา

                -  ห้อยหน้าหรือชายไหว

                -  เสื้อหรือฉลององค์แขนยาว

                -  รัดสะเอวหรือรัดองค์

                -  เข็มขัดและปั้นเหน่ง

                -  กรองคอ

                -  อินทรธนู

                -  ทับทรวง

                -  พาหุรัด

                -  สังวาล

                -  ตาบทิศ

                -  ชฎา

                -  ดอกไม้เพชร

                -  จอนหู

                -  ดอกไม้ทัด (ด้านขาว)

                -  อุบะ

                -  ธำมรงค์หรือแหวน

                -  ทองกรหรือกำไลแผง

                -  แหวนรอบ

                -  ปะวะหล่ำ

รูปการแต่งกายยืนเครื่องนาง ดูจาก CD-ROM

การแต่งกายแบบยืนเครื่องนาง มีดังนี้

                -  กำไลเท้า

                -  เสื้อในนาง แล้วสวมสะอิ้ง (สร้อยตัว)

                -  ผ้านุ่งนางหรือภูษา

                -  เข็มขัดและปั้นเหน่ง

                -  ผ้าห่มนาง

                -  นวมนางหรือกรองคอ

                -  จี้นางหรือตาบทับ

                -  พาหุรัด

                -  แหวนรอบ

                -  ปะวะหล่ำ

                -กำไลตะขาบ

                -  ทองกร

                -  ธำมรงค์หรือแหวน

                -  มงกุฎกษัตรีย์

                -  ดอกไม้ทัด(ด้านซ้าย)

                -  อุบะ

เครื่องดนตรี

           เครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลงประกอบระบำเทพบันเทิง คือ วงปี่พาทย์เครื่องห้า  ประกอบด้วย ปี่ใน  ระนาดเอก  ฆ้องวงใหญ่  กลองทัด  ตะโพนและฉิ่ง

รูปวงปี่พาทย์เครื่องห้าดูจาก CD-ROM

  เนื้อร้องและทำนองเพลง

            ระบำเทพบันเทิงร้องด้วยเพลงแขกเชิญเจ้ากับเพลงเร็ว  ประพันธ์บทร้องและปรับปรุงทำนองเพลงโดยนาย มนตรี ตราโมท  ผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย กรมศิลปากร มีบทร้องดังนี้ (ประดิษฐ์อินทนิล, มป.ป. :๙๗)

                                                          บทร้องระบำเทพบันเทิง

                                                           ร้องเพลงแขกเชิญเจ้า

                                    เหล่าข้าพระบาท                                ขอวโรกาส เทวฤทธิ์อดิศร

                         ขอฟ้อนกราย                                                รำร่ายถวายกร

                         บำเรอปิ่นอมร                                               ปะตาระกาหลา

                         ผู้ทรงพระคุณ                                                ยิ่งบุญบารมี

                         เพื่อเทวบดี                                                    สุขสมรมยา

                         เถลิงเทพสิมา                                                พิมานสำราญฤทัย

                                                                      -สร้อย-

                                  สุรศักดิ์ประสิทธิ์                                    สุรฤทธิ์กำจาย

                         ทรงสราญพระกาย                                          ทรงสบายพระทัย

                                  ถวายอินทรีย์                                         ต่างมาลีบูชา

                      ถวายดวงตา                                                      ต่างประทีปจำรัสไข

                      ถ้อยคำอำไพ                                                     ต่างธูปหอมจุณจันทน์

                      ถวายดวงจิต                                                      อัญชลิตวรคุณ

                      ที่ทรงการุณย์                                                     ผองข้ามาแต่บรรพ์

                      ถวายชีวัน                                                         รองบาทจนบรรลัย

                                                                       -สร้อย-

                                 สุรศักดิ์ประสิทธิ์                                     สุรฤทธิ์กำจาย

                     ทรงสราญพระกาย                                              ทรงสบายพระทัย

                                                                   ร้องเพลงยะวาเร็ว

                                 ร่วมกันร้องทำนองลำนำ                          มาฟ้อนมารำให้รื่นเร